Η ιστορική διαδρομή της Α.Σ.Κ.Τ

asfa_09
Η ΑΣΚΤ όταν στεγαζόταν στο Πολυτεχνείο

Η ιστορία της Ανωτάτης Σχολής Καλών Τεχνών (ΑΣΚΤ) συµπίπτει χρονικά µε την ιστορία του νεοελληνικού κράτους. Αφετηρία της Σχολής, όπως και του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου (ΕΜΠ), υπήρξε το «Σχολείον των Τεχνών». Το Βασιλικό Διάταγµα για την ίδρυση Σχολείου που θα εκπαιδεύει αρχιτεχνίτες («µαΐστορες») «εις την αρχιτεκτονικήν» δηµοσιεύεται στην Εφηµερίδα της Κυβερνήσεως στις 31 Δεκεµβρίου 1836/12 Ιανουαρίου 1837 ύστερα από πρόταση της «επί των Εκκλησιαστικών Γραµµατείας και της Δηµοσίου Εκπαιδεύσεως», πάντοτε όµως µε τη σύµφωνη γνώµη «των Υπουργείων των Εσωτερικών και των Στρατιωτικών». Πρότυπο του Σχολείου ήταν αντίστοιχα ιδρύµατα στη Δυτική Ευρώπη, κυρίως στη Βαυαρία και τη Γαλλία.
Το Σχολείο λειτουργούσε κατ’ αρχάς Κυριακές και εορτές µόνο, 10-12 το πρωί και 5-7 το απόγευµα, δεχόταν σπουδαστές οποιασδήποτε ηλικίας και οποιουδήποτε µορφωτικού επιπέδου, χωρίς διαδικασία επιλογής. Η φοίτηση ήταν µονοετής, ο πειθαρχικός κανονισµός αυστηρότατος, η εκπαίδευση παρεχόταν δωρεάν, ενώ χορηγούνταν και υποτροφίες. Το πρόγραµµα περιλάµβανε ιχνογραφία (ελεύθερο και γραµµικό σχέδιο), µαθηµατικά, κατασκευή προπλασµάτων και στοιχεία αρχιτεκτονικής και, λίγο αργότερα, καλλιγραφίας. Πρώτος διευθυντής («Έφορος») του Σχολείου διορίσθηκε ο λοχαγός του Μηχανικού Φρειδερίκος φον Τσέντνερ (Friedrich von Zentner).

Το «Βασιλικόν Σχολείον των Τεχνών» ή «Σχολείον Πολυτεχνικόν», όπως καθιερώθηκε να αποκαλείται, στεγάσθηκε προσωρινά σε µία από τις τρεις οικίες της οικογένειας Βλαχούτση επί της οδού Πειραιώς. Εναρκτήρια ηµέρα των µαθηµάτων ορίσθηκε η 17η Οκτωβρίου 1837. Ο µέσος αριθµός των µαθητών τα πρώτα έτη πρέπει να έφθανε τους τετρακόσιους και γι’ αυτό σύντοµα το Σχολείο µεταφέρθηκε στην απέναντι, πιο ευρύχωρη, οικία Κωνσταντίνου Βλαχούτση (που επρόκειτο αργότερα να στεγάσει το Ωδείο Αθηνών). Η προσέλευση µαθητών ήταν τόσο µεγάλη ώστε το Σχολείο άρχισε πλέον να απορρίπτει αιτήσεις εγγραφής. Πρώτοι δάσκαλοι της ιχνογραφίας διορίσθηκαν οι δανοί αδελφοί Χάνσεν (Hansen). Ωστόσο η εισαγωγή του πρώτου αµιγώς καλλιτεχνικού µαθήµατος πραγµατοποιείται κατά πάσα πιθανότητα το 1840 και συνδέεται µε τις φιλότεχνες προθέσεις της Σοφί ντε Μαρµπουά-Λεµπρέν (Sophie de Marbois-Lebrun), της επονοµαζόµενης Δούκισσας της Πλακεντίας, η οποία και φρόντισε να µετακληθεί ο µαθητής του Ενγκρ (Ingres) Πιερ Μπονιρότ (Pierre Bonirote), ζωγράφος από τη Λυών, για να διδάξει ελαιογραφία σε δώδεκα µαθητές του Σχολείου. Η πρόσληψη, το 1842, του Φίλιππου Μαργαρίτη για τη διδασκαλία της Στοιχειώδους Ζωγραφικής συµπίπτει µε τον εγκαινιασµό του Σχολείου καθηµερινής φοίτησης, το οποίο λειτουργεί παράλληλα µε εκείνο των Κυριακών, και αποτελεί πλέον ένδειξη µιας σαφέστερης καλλιτεχνικής κατεύθυνσης στο εσωτερικό του ιδρύµατος.

tsentner
Φρειδερίκος Τσέντνερ

Η συνταγµατική επανάσταση της 3ης Σεπτεµβρίου 1843 είχε τις επιπτώσεις της και στη λειτουργία του Σχολείου. Στις 22 Οκτωβρίου 1843 δηµοσιεύεται Διάταγµα που επισηµοποιεί τρία τµήµατα: το Σχολείο των Κυριακών, προορισµένο για τους επαγγελλόµενους «διαφόρους τέχνας», το Καθηµερινό Σχολείο, «διά τας βιοµηχάνους τέχνας», και το Ανώτερο Σχολείο, «διά καθηµερινήν διδασκαλίαν των ωραίων τεχνών». Εδώ, προβλέπεται η διδασκαλία καθαρά καλλιτεχνικών µαθηµάτων, από τη ζωγραφική και την αγαλµατοποιία ώς τη χαρακτική. Η ένδειξη «Ανώτερον» που συνοδεύει το τµήµα των «Ωραίων Τεχνών» είναι χαρακτηριστική των φιλοδοξιών που έτρεφαν οι συντάκτες του διατάγµατος για την καλλιτεχνική εκπαίδευση. Νέος διευθυντής του Σχολείου διορίζεται ο αρχιτέκτονας Λύσανδρος Καυταντζόγλου, ο οποίος αναλαµβάνει υπηρεσία τον Ιανουάριο του 1844. Τώρα εισάγεται και το µάθηµα της Ιστορίας των Εικαστικών Τεχνών και της Ερµηνείας Πινάκων, που το διδάσκει ο φιλόλογος Γρηγόριος Παπαδόπουλος. Λίγο αργότερα, ένα νέο, «πρωτοποριακό» µάθηµα θα προστεθεί στο πρόγραµµα: το µάθηµα της Φωτογραφίας, που το διδάσκει ο Φίλιππος Μαργαρίτης. Τον Αύγουστο του 1863 εγκρίνεται νέος Οργανισµός Λειτουργίας. Η φοίτηση στο Καθηµερινό τµήµα αναβαθµίζεται και ορίζεται ως τριετής.

Το 1894 το Πολυτεχνείο καλείται να αντιµετωπίσει άµεσα το ζήτηµα της φοίτησης των γυναικών. Τώρα θα συσταθεί «Τµήµα Γραφικής και Πλαστικής διά νεανίδας». Το Τµήµα θα καταργηθεί το 1901, οπότε και θα επιτραπεί η µεικτή φοίτηση.

Το σηµαντικό βήµα για τη συγκρότηση µιας αµιγούς Σχολής Καλών Τεχνών θα πραγµατοποιηθεί µετά το στρατιωτικό κίνηµα του 1909. Με νοµοσχέδιο του Φεβρουαρίου 1910, το καλλιτεχνικό τµήµα θα αποχωρισθεί διοικητικά από το τµήµα των Βιοµηχάνων Τεχνών, θα γίνει δηλαδή αυτοδιοικούµενο, και θα υπαχθεί στο Υπουργείο των Εκκλησιαστικών και της Δηµοσίας Εκπαιδεύσεως. Ο Γεώργιος Ιακωβίδης, Έφορος της Πινακοθήκης, θα είναι και ο πρώτος διευθυντής της αυτόνοµης Σχολής Καλών Τεχνών, η οποία ωστόσο συνεχίζει να λειτουργεί στο πλαίσιο του Μετσοβίου.

Το 1914 το Μετσόβιο Πολυτεχνείο –που ονοµάζεται πλέον Εθνικό– αποκτά και νοµοθετικά την ισοτιµία του µε το Πανεπιστήµιο ως ανώτατο εκπαιδευτικό ίδρυµα. Με νέο νόµο ρυθµίζεται η λειτουργία της Σχολής Καλών Τεχνών. Στο επίπεδο της οργανωτικής δοµής του ιδρύµατος θεσπίζεται πλέον η διαδικασία πρόσληψης διδασκόντων όχι µε διορισµό αλλά µέσω ανοιχτών προκηρύξεων. Ωστόσο το γεγονός ότι ο ζωγράφος Κωστής Παρθένης δεν εκλέγεται αλλά διορίζεται µε διάταγµα που δηµοσιεύεται στην Εφηµερίδα της Κυβερνήσεως την 11η Δεκεµβρίου 1929 είναι ενδεικτικό των ειδικών συνθηκών υπό τις οποίες επιχειρείται η καλλιτεχνική ανανέωση της Σχολής. Ο διορισµός του Παρθένη έχει την υποστήριξη του ίδιου του τότε πρωθυπουργού Αλέξανδρου Παπαναστασίου αλλά και του Ζαχαρία Παπαντωνίου, ο οποίος διδάσκει στη Σχολή αισθητική και ιστορία της τέχνης.

Τον Ιακωβίδη θα τον διαδεχθεί στη διεύθυνση της Σχολής ο Κωνσταντίνος Δηµητριάδης, ο οποίος διορίζεται µε ειδική νοµοθετική πράξη. Με το Νόµο 4791 που δηµοσιεύθηκε στις 3 Ιουλίου 1930 η Σχολή ανωτατοποιείται (εφόσον καθίσταται ισότιµη µε το -ήδη αναγνωρισµένο ως ανώτατο- Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο) αλλά και ανεξαρτητοποιείται. Η Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών, αρχικά καλλιτεχνικό τµήµα του Σχολείου των Τεχνών, κόβει τότε τον οµφάλιο λώρο που τη συνέδεε µε το Πολυτεχνείο και εξελίσσεται πλέον ως ανεξάρτητο εκπαιδευτικό ίδρυµα µε κύριο στόχο «την εν ταις εικαστικαίς τέχναις πρακτικήν και θεωρητικήν µόρφωσιν καλλιτεχνών». Ο συµβολισµός της αποκοπής υλοποιείται µε την απάλειψη του τελευταίου ίχνους τούτης της παλαιάς συµβίωσης: το Σχολείο των Κυριακών καταργείται µε τη συνταξιοδότηση και του τελευταίου διδάσκοντος.

patisiwn
Η Αρχιτεκτονική στο Πολυτεχνείο τον μεσοπόλεμο

Με τον ίδιο νόµο ιδρύονται και οι Καλλιτεχνικοί Σταθµοί της Σχολής, ενώ ως προϋπόθεση εισαγωγής στο πρώτο, προπαρασκευαστικό έτος σπουδών τίθεται η κατοχή απολυτηρίου Πρωτοβάθµιας Εκπαίδευσης και η υποβολή φακέλου σχεδίων από τον υποψήφιο. Για την εισαγωγή σε Εργαστήριο, τη βασική δηλαδή εκπαιδευτική µονάδα της Σχολής που προβλέπεται ήδη από νόµο του 1923 και συνεχίζει έως σήµερα να αποτελεί τον εκπαιδευτικό πυρήνα του Τµήµατος Εικαστικών Τεχνών, ο υποψήφιος συµµετέχει σε εισαγωγικές εξετάσεις. Τη δεκαετία του 1930 θα δοκιµασθούν στην πράξη όλες οι προβλεπόµενες ρυθµίσεις του νόµου, του οποίου η εφαρµογή θα έχει µακρόπνοες επιπτώσεις στην εκπαιδευτική δοµή της ΑΣΚΤ. Το 1939 θεσµοθετείται επίσηµα η έδρα της Ιστορίας της Τέχνης. Την κατέλαβε ο Παντελής Πρεβελάκης, διαδεχόµενος τον Ζαχαρία Παπαντωνίου, και τη διατήρησε επί 35 χρόνια.

Οι συνθήκες του Β΄ Παγκόσµιου Πολέµου, της Κατοχής και του Εµφυλίου τη δεκαετία του 1940 επέβαλαν την υπολειτουργία της Σχολής. Τον Δηµητριάδη, που απεβίωσε το 1943, διαδέχθηκε ως διευθύνων ο Επαµεινώνδας Θωµόπουλος. Ο Θωµόπουλος, το 1944, µετά τη δηµοσίευση του νόµου που µεταβίβαζε την αρµοδιότητα της εκλογής του διευθυντή της Σχολής στο Σύλλογο των Διδασκόντων, αναλαµβάνει τη διεύθυνση ώς το 1948.

To 1947 o Γιάννης Μόραλης διαδέχεται τον Παρθένη σε ηλικία 31 ετών και διδάσκει στη Σχολή επίσης επί 35 χρόνια. Κατά την εικοσαετία 1950-1970 καθηγητές όπως ο ζωγράφος Γεώργιος Μαυροΐδης, ο χαράκτης Κωνσταντίνος Γραµµατόπουλος, ο ζωγράφος Σπύρος Παπαλουκάς, οι γλύπτες Γιάννης Παππάς, Δηµήτρης Καλαµάρας, Θανάσης Απάρτης καθώς και ο αρχιτέκτονας Παύλος Μυλωνάς πλουτίζουν µε την παρουσία τους και τη διδασκαλία τους τη Σχολή. Το 1960 ιδρύονται τα εργαστήρια εφαρµογών, τα µετέπειτα κατ’ επιλογήν εργαστήρια. Την εποχή εκείνη διδάσκει στο Εργαστήριο Ψηφιδωτού η Έλλη Βοΐλα-Λάσκαρη, η πρώτη γυναίκα που εντάχθηκε στο διδακτικό προσωπικό της Σχολής. Την περίοδο της δικτατορίας (1967-1974) οι σπουδαστές συµµετέχουν στους αγώνες κατά της χούντας, και κανείς από τους διδάσκοντες δεν συνεργάζεται µε το καθεστώς των Συνταγµαταρχών.

moralis
Γιάννης Μόραλης

Μετά την αποκατάσταση της Δηµοκρατίας το διδακτικό προσωπικό της Σχολής ανανεώνεται µε καλλιτέχνες όπως οι Παναγιώτης Τέτσης, Δηµοσθένης Κοκκινίδης, Νίκος Κεσσανλής, Δηµήτρης Μυταράς, Γιώργος Νικολαΐδης, Ηλίας Δεκουλάκος, Θανάσης Εξαρχόπουλος και ο αρχιτέκτονας Σάββας Κονταράτος, έτσι ώστε να αντιπροσωπεύονται οι τάσεις της σύγχρονης τέχνης τόσο στο εργαστήριο όσο και στον θεωρητικό χώρο (που εµπλουτίστηκε µε την καθιέρωση µαθήµατος Εισαγωγής στη Φιλοσοφία και την Αισθητική, το οποίο δίδαξε επί 15 χρόνια περίπου ο Παύλος Χριστοδουλίδης).

Στη θέση του Παντελή Πρεβελάκη, που αποχώρησε το 1974, εξελέγη η ιστορικός τέχνης Μαρίνα Λαµπράκη-Πλάκα, η πρώτη γυναίκα µέλος του Συλλόγου Καθηγητών της Σχολής. Το 1992 εξελέγη και η πρώτη γυναίκα Διευθύντρια Εργαστηρίου, η ζωγράφος Ρένα Παπασπύρου.

Μεγάλη τοµή στην εξέλιξη της Σχολής υπήρξε η παραχώρηση από το κράτος, επί πρυτανείας Παναγιώτη Τέτση, των εγκαταστάσεων του παλιού εργοστασίου υφαντουργίας µε την επωνυµία «Σικιαρίδειον» επί της οδού Πειραιώς 256. Οι εγκαταστάσεις αξιοποιήθηκαν ουσιαστικά από τον πρύτανη Νίκο Κεσσανλή και σήµερα στεγάζουν το µεγαλύτερο µέρος των δραστηριοτήτων της ΑΣΚΤ.

Πηγή:asfa.gr και artmag.gr

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s